یکشنبه ۳ مرداد ۱۴۰۰

چهارشنبه ۱۱ اردیبهشت ۱۳۹۸ | ۱۰:۳۶ ق.ظ

تهدیدها و فرصت‌های موجود در صنعت شیلات و راه‌های توسعه پایدار آن در ۱۰ سال آینده

با رشد جمعیت جهان و افزایش تقاضا برای داشتن زندگی با کیفیتی بالاتر که ناشی از افزایش تعداد کشورهای در حال توسعه است، نیاز به اقتصادی پویا، پایدار و مطمئن از ارکان اصلی توسعه محسوب می‌شود.


 

شعار سال: از آنجا که توسعه با تولید ناخالص داخلی هر کشور رابطه مستقیم دارد، در دو دهه گذشته کشورها با سرعت چشم‌گیری شروع به استفاده افسارگسیخته از منابع طبیعی کره زمین برای استفاده در صنایع مختلف کرده‌اند. از طرفی نیاز روزافزون به مواد غذایی سالم، مغذی و کافی برای جمعیت جهان موجب شده تا فشار بیشتری بر صنایع پایه نظیر شیلات و کشاورزی وارد آید. این امر باعث ایجاد مشکلاتی همچون رشد سریع تعداد گونه‌های در حال انقراض در اقیانوس‌ها، بیماری‌های مختلف در دام و طیور و آفات متعدد و مقاوم در برابر سموم شده است. در چنین شرایطی، جامعه جهانی مفهومی به نام توسعه پایدار را برگزیده است تا هم تلاش خود بر حفظ و نگهداری از منابع کره زمین برای نسل‌های آینده را انسجام بخشد و هم راه‌حلی به همه کشورها برای توسعه اقتصادی بدون تخریب کره زمین داده باشد. اما توسعه پایدار دقیقا چیست؟ مفهوم توسعه پایدار را می‌توان به روش‌های مختلف تفسیر کرد. توسعه پایدار، یک رویکرد توسعه است که به دنبال ایجاد تعادل بین نیازهای مختلف بوده و اغلب با آگاهی از محدودیت‌های زیست‌محیطی، اجتماعی و اقتصادی که ما به عنوان یک جامعه با آنها روبه‌رو هستیم، در ارتباط است. پس توسعه پایدار توسعه‌ای است که با نیازهای فعلی مطابقت دارد، بدون اینکه توانایی نسل‌های آینده را در برآورده‌کردن نیازهای خود قربانی کند. یکی از اصول کلیدی در توسعه پایدار زندگی، پیشرفت و توسعه در زیر سایه محدودیت‌های زیست‌محیطی اعمال‌شده بر انسان‌هاست. برای همین منظور، درک کامل محیط و فرصت‌ها و محدودیت‌های ایجادشده می‌تواند نقش بسزایی در اعمال سیاست‌های متناسب با شرایط امروز جهان داشته باشد. این مقاله تلاش دارد تا در مرحله اول تهدیدها و فرصت‌های موجود در شیلات را در سطح جهانی و در ایران بررسی کند و سپس، راه‌های توسعه پایدار این صنعت را در ۱۰ سال آینده برشمارد.

صنعت شیلات در جهان
انسان‌ها تا اواسط قرن ۱۴ هجری شمسی با مشکلات عدیده‌ای در تأمین غذا و بالابردن کیفیت زندگی برای جمعیت نه میلیاردی زمین مواجه خواهند شد. این در حالی است که تأثیرات زیست‌محیطی و تغییرات اقلیمی نیز شدیدا بر منابع تأثیر خواهد گذاشت. با توصیف چنین شرایطی صنایع شیلات و کشاورزی نقش بسیار مهمی در پاسخ‌گویی به این نیازها در زیر سایه تغییرات شدید اقلیمی بازی می‌کند. در سال ۱۳۹۶، سازمان خوار و بار جهانی اعلام کرد تولید ماهی و آبزیان از مرز ۱۷۰ میلیون تن گذر کرد. ارزش اولیه این مقدار بدون احتساب هزینه‌های ثانویه ۳۶۲ میلیارد دلار تخمین زده شده است که ۲۳۲ میلیارد از آن به پرورش ماهی و بقیه به صید اختصاص داده شده است. با کاهش صید از اواخر دهه ۷۰ هجری شمسی، پرورش ماهی و آبزیان نقش مهمی در رشد تولید شیلات و آبزیان در جهان داشته است. در بین سال‌های ۱۳۴۰ تا ۱۳۹۶ هجری شمسی، میانگین رشد مصرف ماهی و آبزیان (۳٫۲ درصد) از رشد جمعیت جهان (۱٫۶ درصد) سبقت گرفت. در سال ۱۳۴۰ مصرف سرانه ماهی از نه کیلوگرم برای هر نفر به ۲۰,۳ کیلوگرم در سال ۱۳۹۶ رسید که با رشد ۱٫۵ درصد در سال مواجه بوده است. در سال ۱۳۹۶ آبزیان ۱۷ درصد از پروتئین حیوانی مورد استفاده در غذای مردم جهان را تشکیل دادند. همچنین آبزیان ۲۰ درصد از پروتئین حیوانی خالص مورد استفاده ۳٫۲ میلیارد نفر از مردم جهان را تأمین کردند.

خبر مهم   بهشت آبزی‌پروری ایران در انتظار سرمایه‌گذاران

ایران و صنعت شیلات
کشور ایران از شمال به دریای مازندران و در جنوب به آب‌های گرم خلیج‌فارس و دریای عمان محدود می‌شود. طول خط ساحلی در شمال ۹۲۲ کیلومتر، ۷۸۴ کیلومتر با دریای عمان و با احتساب جزایر جنوبی هزارو ۸۰۰ کیلومتر با خلیج‌فارس است. از گونه‌های مهم قابل صید در خلیج‌فارس و دریای عمان می‌توان به هوور، زرده، هوور مسقطی کوچک، هوور مسقطی، گیدر، میگو ببری، گربه ماهیان، حلوا سفید، سنگسار معمولی، میش‌ماهی، ماهی شیر، سارم، کوتر، گوازیم دم رشته‌ای، گربه ماهی بزرگ، گربه ماهی خاکی، حسون، زمین کن خال باله، کفشک تیزدندان و کوسه چانه سفید اشاره کرد. در دریای مازندران گونه‌های ماهی آزاد، ماهی سفید، اردک‌ماهی، ازون برون، سوف، سیم، کپور، کفال، کلمه، کولی، قزل‌آلا، شک‌ماهی، کیلکا، فیل‌ماهی و ماش یافت می‌شود. بر اساس آمار ارائه‌شده به سازمان خوار و بار جهانی، ۱۱۰ میلیون تن ماهی و آبزیان در ایران تولید شده که ۷۰۰ هزار تن از این مقدار در آب‌های ایران در سال ۱۳۹۶ صید شده است و مابقی پرورش داده شده‌اند؛ از جمله ماهیان پرورش داده‌شده در ایران می‌توان به تیلاپیا، کپور نقره‌ای، کپور علف‌خوار، کپور سرگنده، کپور معمولی، ماهی سفید، قزل‌آلا و ماهی خاویار اشاره کرد.

توسعه پایدار و صید شیلات و آبزیان
تقاضای بالای دسترسی به مواد غذایی مغذی و نیاز مبرم کشورها به دسترسی سریع و آسان به منابع پروتئینی منجر شده تا دریاها و اقیانوس‌ها در ۲۰ سال گذشته شدیدا تحت استخراج قرار گیرند. کشتی‌های با قابلیت حمل بالا، تورهای ماهیگیری با قابلیت صید بدون محدودیت آبزیان، صیادان حرفه‌ای و داده‌های کم جامعه جهانی درباره موقعیت گذشته و حال آبزیان موجود در آب‌های کره زمین، موجب شده ۸۰ درصد آبزیان موجود در معرض انقراض قرار بگیرند. در راستای توسعه پایدار در بخش صید، می‌توان به عنوان اولین قدم، بالابردن سطح علمی جامعه و دادن اطلاعات عمومی کافی به افراد، گروه‌ها، صیادان، خانواده‌ها و افراد شاغل در دولت و در بخش خصوصی ذکر کرد. همچنین ظرفیت‌سازی با استفاده از برنامه‌های مختلف سازمان‌های بین‌المللی می‌تواند نقش مهمی در ارتقای سطح آگاهی افراد ایفا کند. قابل ذکر است که عدم مصرف بسیاری از گونه آبزیان در جامعه، موجب سلب مسئولیت در حفظ و نگهداری از آنها برای نسل‌های آینده نمی‌شود. امروزه در بسیاری از نقاط دنیا، حساسیت خاصی به ورود صیادان خارجی به آب‌های کشورها و صید بی‌رویه وجود دارد، اما به دلیل کمبود اطلاعات و فاصله اطلاعاتی بین جوامع، بسیاری از کشورها به استفاده از صیادان موجود در هر کشور بسنده کرده و با قیمت بسیار کم منابع گران‌قیمت آبزیان را خریداری کرده و برای مصرف داخلی به کشورهایشان منتقل می‌کنند. به عنوان مثال، خیار دریایی که از گونه‌های بسیار گرانبها در آب‌های جنوبی اقیانوس آرام، کاراییب، خلیج فارس، دریای عمان، دریای عرب و اقیانوس هند است و هیچ مصرف غذایی توسط مردم این نواحی ندارد؛ توسط صیادان داخلی و به درخواست تجار چینی صید می‌شود. تجار چینی به دلیل داشتن دانش استفاده از این گونه‌ها و همچنین تقاضای بالا در بازار چین، با پرداخت مبلغی حدود ۱۰ دلار آمریکا برای هر عدد خیار دریایی اقدام به عقد قرارداد با صیادان موجود در این نواحی کرده و پس از دریافت این گونه، به صورت خشک‌شده آنها را به بازار چین صادر می‌کنند. قابل توجه است که قیمت خیار دریایی در بازار چین و بسته به گونه، به مبلغی بالغ بر ۲۰۰ دلار آمریکا برای هر عدد می‌رسد که در حجم بالا بیش از صدها هزار دلار برای هر کیلوست. به دلیل این بی‌مبالاتی و ضعف اطلاعاتی نه‌تنها میلیون‌ها دلار ضرر به تولید ناخالص داخلی کشورها وارد شده است بلکه بسیاری از گونه‌های خیار دریایی در این آب‌ها منقرض شده‌اند.

خبر مهم   ممنوعیت صید میگو در آبهای بوشهر

توسعه پایدار و پرورش آبزیان
همان‌طور که در بالا گفته شد به دلیل رشد جمعیت کره زمین و صید بی‌رویه آبزیان، آینده تولید پروتئین کافی برای نسل‌ها دچار تهدید جدی شده است. برای همین، پرورش ماهی و آبزیان در محیط‌های مختلف توجه بسیاری از کشورها را به خود جلب کرده است. در پرورش آبزیان و ماهیان، توسعه پایدار در سه بخش می‌تواند صورت گیرد.
۱
غذای مورد نیاز برای پرورش آبزیان و ماهیان: در پرورش ماهیان و آبزیان، از آنجا که حیوانات در محدوده طراحی‌شده نگهداری می‌شوند، گونه‌ها هیچ راهی برای تغذیه خود ندارند و تنها به مواد غذایی داده‌شده توسط پرورش‌دهندگان بسنده می‌کنند. پس، کیفیت مواد غذایی مورد استفاده برای رشد و پرورش ماهیان رابطه مستقیم با کیفیت گوشت آنها برای مصرف انسان‌ها دارد. ارزش صنعت تولید مواد غذایی برای خوراک ماهیان و آبزیان به ۱۲۲ میلیارد دلار آمریکا می‌رسد که این مقدار تا ۱۰ سال آینده به رقمی بالغ بر ۲۰۰ میلیارد دلار خواهد رسید. در تولید این خوراک سه عنصر اصلی وجود دارد: روغن ماهی، باقی‌مانده ماهیان و آبزیان به صورت خشک‌شده و غلات و حبوبات. از بین این سه عنصر، دو مورد از طریق صید مستقیم به دست می‌آید که با توجه به کاهش شدید میزان صید در آب‌های کره زمین و همچنین هزینه بالای تولید این مواد به صورت مصنوعی در آزمایشگاه‌ها، تولید خوراک ماهیان و آبزیان با مشکل جدی روبه‌رو می‌شود. در نتیجه، تخصیص بهینه مواد اولیه برای تولید خوراک این حیوانات نقش مهمی در توسعه پایدار صنعت شیلات ایفا می‌کند.
۲
رشد و پرورش گونه‌ها با کیفیت غذایی قابل مقایسه با گونه‌های موجود در طبیعت: بدن انسان نیاز به پروتئین‌ها، ویتامین‌ها و مواد معدنی مختلف دارد که می‌تواند بسیاری از آنها را با مصرف مواد غذایی مختلف به دست آورد. ماهیان و آبزیان سرشار از
امگا-۳، ۶ و ۹ و پروتئین‌های مختلف هستند که مورد نیاز بدن انسان است. از این رو، پرورش ماهیان و آبزیانی که دارای سطح خوبی از مواد مغذی در بدن‌شان هستند می‌توانند برای انسان‌ها و آینده کره زمین بسیار پراهمیت باشند. همچنین رشد و پرورش ماهیان و آبزیان در محیط‌های غیراستاندارد و دارای آلودگی بالا می‌تواند خطرات جانی و مالی غیرقابل جبرانی برای همگان داشته باشد. توسعه پایدار با تمرکز بر رشد بهینه گونه‌هایی با اهمیت غذایی بالا، سعی در تضمین آینده صنعت پرورش ماهی و آبزیان و همچنین حمایت از سلامت نسل‌های آینده دارد.
۳
تولید میزان کافی ماهیان و آبزیان برای پاسخ‌گویی به نیاز رو به رشد جهانی: برای پاسخ‌گویی به نیاز روزافزون به مواد غذایی در کشورها، بسیار مهم است تا میزان مشخصی از غذا در دسترس باشد. این میزان با توجه به شرایط جامعه، سطح درآمد، شرایط اقتصادی، میزان تقاضا برای مصرف ماهیان و آبزیان تعیین می‌شود. در زیر سایه تغییرات اقلیمی، هزینه بالای انرژی، کمبود امکانات پرورش ماهیان و آبزیان، کشورها اقدام به معرفی گونه‌های جدید با مقاومت بیشتر در مقابل تغییرات محیطی و میزان گوشت بیشتر کرده‌اند. جهش ژنتیکی و اصلاح نژاد از تکنیک‌های مورد استفاده در تولید گونه‌های مقاوم در مقابل تغییرات محیطی و به‌وجود‌آوردن گونه‌هایی با خصایص برتر نسبت به گونه‌های اولیه است که به دلیل خطرات زیست‌محیطی و نامعلوم‌بودن تأثیرات آنها بر بدن انسان بسیاری از آنها در آزمایشگاه‌ها پرورش داده می‌شوند و در مقیاس صنعتی به تعداد کمی از این گونه‌ها در جهان اجازه تولید داده می‌شود. لازم به ذکر است که در برخی از کشورها مانند هند و چین که دارای نرخ رشد بالای جمعیت هستند بسیاری از این گونه‌ها هم‌اکنون با موفقیت در مقیاس بزرگ پرورش داده می‌شوند و مورد استفاده انسان‌ها قرار می‌گیرند.

شعار سال، با اندکی تلخیص و اضافات برگرفته از روزنامه شرق، تاریخ انتشار ۲۲ فروردین ۹۸، شماره: ۳۴۰۰

 

خبر مهم   ورود خاویار تقلبی جمهوری آذربایجان با خاصیت ژلاتینی به بازار اردبیل

منبع :: http://shoaresal.ir

0/5 (0 نقد و بررسی)




نظرات

تبلیغات
بانک پاسارگاد